U proboju najviše stradali pripadnici tzv. Armije RBiH

Nezavisna međunarodna komisija za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu 1992-1995. godine navela je u svom izvještaju da su, prema podacima Haškog tužilaštva, 70,1 odsto ukupnog broja nestalih/stradalih tokom proboja Bošnjaka u julu 1995. godine sa područja pod kontrolom Vojske Republike Srpske činili su pripadnici tzv. Armije RBiH.

U izvještaju je naglašeno da je zarobljenike u Batkoviću 26. jula 1995. godine registrovao Međunarodni komitet Crvenog krsta, kojem nisu nametnuta nikakva ograničenja u pristupu kampu.

"Ukupno oko 185 zarobljenika registrovani su kao ratni zarobljenici u kampu Batković u drugoj polovini jula 1995. godine. Razmjena ratnih zarobljenika iz logora `Batković` počela je u julu 1995., a okončana je 24. decembra 1995. godine, kada je logor i zatvoren", navedeno je u izvještaju.

VOJSKA REPUBLIKE SRPSKE HUMANO POSTUPALA PREMA ZAROBLJENICIMA

Tokom boravka ratnih zarobljenika u kampu Batković, piše u izvještaju, nijedan zarobljenik nije ubijen niti zlostavaljan, a prema izjavama očevidaca, pripadnici Vojske Republike Srpske humano su postupali prema zarobljenicima.

Procjena gubitaka do kojih je došlo tokom proboja važan je dio rekonstrukcije događaja.

"Procjenjuje se da je broj stanovnika u Srebrenici u julu 1995. godine iznosio 35.500, od kojeg je 23.000 civila zatražilo zaštitu holandskog bataljona Ujedinjenih nacija te je nakon toga i evakuisano. Procjenjuje se da je broj učesnika u koloni tokom proboja iznosio 12.500", naglašava se u Izvještaju.

Kako se naglašava, prema bazama podataka Međunarodnog komiteta crvenog krsta /MKCK/ i Tužilaštva Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju /MKSJ/ ukupan broj nestalih/stradalih osoba u događajima u vezi sa Srebrenicom iznosi 7.692.

Procjenjuje se da je broj preživjelih stanovnika enklave oko 27.800. U raznim okolnostima, u borbama, u sklopu masovnih streljanja, međusobnim obračunima između pripadnika iste vojske, počinivši samoubistva i na druge načine stradalo je oko 21,6 odsto stanovništva enklave u kojoj je bilo smješteno stanovništvo iz više drugih opština Podrinja.

U Izvještaju se naglašava da je najveći broj stradalih muškog pola /7.548 ili 98,12 odsto/, a kada je riječ starosnoj strukturi nestalih učesnika u koloni, 89 odsto činilo je vojno sposobno stanovništvo u dobi od 16 do 60.

Riječ je o starosnoj granici koja odgovara naredbi vojnih vlasti iz Srebrenice da se na mjesto okupljanja za proboj jave muškarci, odnosno vojni obveznici od 16 do 60 godina.

Tek mali broj u odnosu na ukupan broj nestalih učesnika u koloni, navodi se u izvještaju, čine mlađi od 16. godina /80 osoba ili 1,04 odsto/. U koloni u proboju bila je samo 701 /9,11 odsto/ osoba starija od 60 godina.

KRITIČNI PERIOD IZMEĐU 11. I 19. JULA

"Prema vremenu nestanka izvršili smo podjelu nestalih u tri grupe- nestali u kritičnom periodu između 11. i 19. jula 1995. godine, nestali mimo ovog perioda u julu 1995. godine te nestali kod kojih nije naznačen datum nestanka", pojašnjava se u Izvještaju.

Na osnovu analize podataka, dodaje se, pokazalo se da je najveći broj učesnika u koloni prijavljen kao nestao za vrijeme kritičnog perioda između 11. i 19. jula 1995. godine, ukupno 6.674 ili 86,76 odsto.

Prema podacima Haškog tužilaštva, 70,1 odsto ukupnog broja nestalih/stradalih tokom proboja činili su pripadnici tzv. Armije RBiH.

Haško tužilaštvo nije uzelo u obzir pripadnike rezervnog sastava u svojoj procjeni. Procijenjeno je da minimalan broj zarobljenih i kasnije streljanih iznosi između 1.500-2.000 ljudi, dok maksimalan broj iznosi između 2.500 i 3.000 ljudi.

Što se tiče procjene stradalih u drugim okolnostima /u borbama, međusobnim obračunima između pripadnika iste vojske, počinivši samoubistva, stradavši u minskim poljima/, minimalan broj iznosi oko 4.000 ljudi, dok maksimalan iznosi oko 5.000.

Tokom vojne operacije "Krivaja 95", navodi se u izvještaju, prilikom koje je Vojska Republike Srpske /VRS/ ušla u Srebrenicu, borbi i događajima u vezi sa probojem kolone, stradala su 7.692 aktivna i rezervna pripadnika 28. divizije tzv. Armije RBiH.

U ovaj broj uračunati su i vojno sposobni muškarci koji su bili u Potočarima 11. jula 1995. godine, kao i one koji su se pridružili ovoj vojnoj formaciji.

SPISAK HAŠKOG TUŽILAŠTVA KORIGOVAN 2009. GODINE

Vojska Republike Srpske je imala gubitke od 53 čovjeka u vojnoj operaciji "Krivaja 95", ne računajući veći broj ranjenih i nestalih, kao i gubitke u vojnoj tehnologiji i oklopnom naoružanju.

Nezavismna komisija navodi da jedan od ključnih aspekta istrage u slučaju Srebrenice uključuje utvrđivanje identiteta stradalih.

Međunarodna komisija za nestale osobe /ICMP/ vrši identifikaciju žrtava na osnovu DNK. Taj spisak nestalih osoba preuzelo je Haško tužilaštvo kao zvaničnu listu žrtava ratnih zločina.

Spisak ICMP-ja, odnosno spisak Tužilaštva, korigovan je 2009. godine kada su iz njega su isključene osobe koje su možda i preživjele događaje u Srebrenici i jedna osoba za koju je neosporno utvrđeno da je živa.

"Napominjemo da je ažurirani spisak objavljen 2009. godine, odnosno 14 godina nakon srebreničke tragedije, što je bio izuzetno dug vremenski period da se spisak detaljno provjeri i iz njega isključe preživjele osobe", kaže se u izvještaju.

Navedene činjenice ukazuju na značajne propuste u radu Haškog tužilaštva. Da je vršena istraga po pravilima struke i da su utvrđene okolnosti stradanja, ističe se, navedeni propusti se ne bi mogli desiti.

Međutim, ovaj posao je povjeren ICMP-ju, koja se bavi preliminarnom identifikacijom stradalih na osnovu DNK analize, a ne utvrđivanjem uzroka smrti.

U suštini, ICMP je DNK laboratorija, te njen mandat nije uključivao spovođenje istrage, što je i dovelo do nepreciznog i netačnog utvrđivanja činjeničnog stanja u vezi sa događaji-ma iz jula 1995. godine.

"Tokom ovog istraživanja izvršili smo djelimičnu povjeru ažuriranog spiska Haškog tužilaštva iz 2009. godine i tom prilikom smo utvrdili da se na njemu nalazi jedna osoba koja se vremenski nikako ne može dovesti u kontekst sa događajima koji su uslijedili nakon pada Srebrenice, pošto je ista stradala 1993. godine", ističe se u izvještaju.

UTVRĐENE BROJNE NEPRAVILNOSTI

Pored toga, Komisija je u izvještaju identifikovala dvije osobe čiji su identifikacioni podaci /ime, prezime, ime oca, datum rođenja/ identični sa osobama koje se vode u evidencijama Agencije za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka BiH.

"Te osobe možemo smatrati potencijalnim preživjelima, što zahtijeva dodatne provjere", piše u izvještaju.

U izvještaju se navodi i da je Nezavisna komisija takođe izvršila djelimičnu provjeru spiska stradalih Memorijalnog centra Srebrenica.

Tom djelimičnom provjerom je utvrđeno ukupno 36 imena individua koja se nalaze na spisku Memorijalnog centra, a koja se ujedno pojavljuju u evidencijama Agencije za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka BiH jer su im nakon okončanja rata u BiH izdati lični dokumenti.

"Upoređivali smo ime, prezime, ime oca i datum rođenja. Podudaranja kod tih 36 osoba bila su 100 odsto. Pored toga, utvrdili smo veliko podudaranje u upoređivanim podacima kod dodatnih 15 osoba, a razlike su se uglavnom odnosile na odstupanja u jednom slovu imena ili prezimena", kaže se u Izvještaju.

Prema tvrdnjama Nezavisne komisije, navedeni podaci potvrđuju da su te osobe vjerovatno žive, te samim tim i da nisu mogle biti žrtve ratnih događaja iz jula 1995. godine. Pored toga utvrđene su i druge potencijalne nepravilnosti u spisku koje bi trebalo dalje ispitati.

"Djelimičnom provjerom spiskova utvrdili smo da je 26 lica sahranjeno u Memorijalnom centru Srebrenica, a da su stradali prije 1995. godine, od čega je samo jedno lice stradalo u maju 1995. godine, ostali 1992. i 1993. godine", ističe se u izvještaju.

MLADIĆ NAREDIO ASANACIJA TERENA

Nakon proboja na hiljade ostataka poginulih pripadnika 28. divizije tzv. Armije BiH ostalo je na površini bojišta, duž otprilike 80 kilometara rute kojom se kolona kretala.

Kako bi se spriječilo širenje zaraznih bolesti uzrokovanih raspadanjem leševa, po standardnoj proceduri, Vojska Republike Srpske je izvršila asanaciju bojišta.

Naredbu za asanaciju izdao je general Ratko Mladić, načelnik Glavnog štaba Vojske Republike Srpske 21. jula 1995. godine. Naredba je donesena odmah nakon što je većina pripadnika 28. divizije tzv. Armije RBiH uspjela preći na teritoriju pod kontrolom tzv. Armije RBiH.

U Izvještaju se navodi i da je Drinski korpus Vojske Republike Srpske takođe izdao naredbu za asanaciju bojišta svim potčinjenim jedinicama na nivou korpusa.

Područje proboja nalazilo se upravo u zoni odgovornosti Drinskog kopusa. Okružni štab Civilne zaštite u Zvorniku 21. jula 1995. godine izdao je opštinskim jedinicama Civilne zaštite naredbu za asanaciju terena na području linije proboja u zonama izvan borbenih dejstava.

"Tokom istraživanja nismo uspjeli naći izvještaje o izvršenoj asanaciji, već samo naredbe. Međutim, izjave očevidaca, učesnika u proboju potvrđuju asanaciju terena ne samo nakon prestanka borbenih dejstava već i u toku, posebno na putnoj komunikaciji Nova Kasaba - Konjević Polje, gdje je stradao veliki broj pripadnika 28. divizije tzv. Armije RBiH", navodi se u Izvještaju.

DOPRINOS OTKRIVANJU ISTINE

Drugi očevici događaja svjedoče o pogibijama njihovih saboraca tokom proboja, navodeći njihova imena. Djelimičnom analizom za određeni broj ovih lica, Komisija je utvrdila da su naknadno ekshumirana iz primarnih ili sekundarnih grobnica.

Istražni tim Haškog tribunala te izjave i okolnosti nije istraživao, iako je to spadalo pod njegov mandat. Posljedica nespovođenja istrage o okolnostima stradanja jeste to da Haški tribunal lica čiji su ostaci uklonjeni tokom asanacije navode kao žrtve masovnih streljanja, što ne odgovara činjeničnom stanju.

"U našoj rekonstrukciji događaja koji su uslijedili nakon ulaska Vojske Republike Srpske u Srebrenicu 11. jula 1995. godine, nastojali smo da na objektivan način prezentujemo činjenice koje su do sada bile manje poznate ili nepoznate široj javnosti. Ovo istraživanje treba da doprinese boljem razumijevanju i otkrivanju istine o tragičnim događajima u vezi sa Srebrenicom", naglašava se u izvještaju.

Izvještaj Nezavisne međunarodne komisijnje za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu 1992-1995. godine ove sedmice je objavljen na sajtu Komisije i Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica.