Od poslovnog giganta do zapuštenog objekta: Milionsko pitanje u Banjaluci FOTO

Nekada ponos našeg urbanizma i jedna od najvažnijih stručnih institucija u oblasti gradnje, danas zarastao u korov, okružen novim zgradama i zatrpan milionskim dugovima.

Tako danas izgleda nekadašnji Institut za urbanizam, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske, ustanova kroz koju su decenijama prolazili gotovo svi važniji urbanistički i infrastrukturni projekti u Srpskoj.

Iza oronulih objekata, praznih laboratorija i zapuštenog kompleksa u banjalučkom naselju Obilićevo ostala je priča o instituciji koja je nekada planirala razvoj gradova, kontrolisala kvalitet gradnje i zapošljavala stotine stručnjaka, a danas se nalazi u postupku likvidacije sa više od šest miliona maraka prijavljenih dugova.

Iako se u sudskom registru i zvaničnoj dokumentaciji kao sjedište Instituta vodi adresa u centru Banjaluke, stvarni operativni centar ove ustanove godinama se nalazio s druge strane Vrbasa, u naselju Obilićevo.

Upravo tamo bile su smještene velike laboratorije za ispitivanje betona, asfalta i građevinskih konstrukcija, tehnički sektor i najveći dio operativnih kapaciteta Instituta.

Zbog toga su danas upravo objekti u Obilićevu, zarasli u korov i okruženi novim zgradama, najvidljiviji simbol propasti nekadašnje republičke institucije.

Paradoksalno, dok zemljište na ovoj lokaciji danas vrijedi milione zbog ekspanzije stanogradnje u Obilićevu, Institut iza sebe ostavlja milionske dugove i pitanje ko će ih na kraju platiti.

Prema informacijama koje je Okružni privredni sud u Banjaluci dostavio BL portalu, ustanova se nalazi u postupku likvidacije, a povjerioci su prijavili čak 6.164.471 KM potraživanja.

Institucija nastala spajanjem dva važna sistema

Institut za urbanizam, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske osnovan je 2015. godine spajanjem dvije važne javne ustanove – Urbanističkog zavoda Republike Srpske i Instituta za ispitivanje materijala i konstrukcija RS.

Upravo zbog tog spajanja Institut je funkcionisao na više lokacija u gradu. Administrativni dio i formalno sjedište bili su prijavljeni u centru Banjaluke, dok su laboratorije, tehnički pogoni i veliki dio stručnog sektora ostali u kompleksu u Obilićevu.

Ideja vlasti tada je bila da pod jednim krovom formira snažnu republičku naučno-stručnu instituciju koja će objediniti planiranje prostora, kontrolu kvaliteta gradnje i poslove ekologije.

U periodu najvećeg kapaciteta Institut je zapošljavao između 150 i 170 radnika, uglavnom visokoobrazovanog stručnog kadra, prije svega arhitekata, građevinskih inženjera, tehnologa, geologa i ekologa. Praktično, radilo se o jednoj od ključnih stručnih institucija Republike Srpske.

Njeni stručnjaci učestvovali su u izradi prostornih i regulacionih planova gradova i opština, zoning planova, parcelacija i strateških dokumenata razvoja. Institut je radio laboratorijska ispitivanja betona, asfalta, čelika i drugih građevinskih materijala, kontrolisao stabilnost objekata i mostova, radio tehničke preglede prije izdavanja upotrebnih dozvola, vršio stručni nadzor nad velikim projektima i izrađivao ekološke studije za fabrike, energetska postrojenja i infrastrukturne projekte.

Godinama je predstavljao svojevrsni državni kontrolni mehanizam u oblasti gradnje i prostornog razvoja.

Od državne institucije do milionskih dugova

Međutim, iza kulisa su se godinama gomilali problemi. Finansijski gubici, neizmirene obaveze, problemi sa poslovanjem i dugovanja prema državi postepeno su urušavali sistem, a među najvećim teretima bio je upravo poreski dug koji je, prema podacima poslovnog portala CompanyWall, dostigao čak 2.603.006 KM.

Uz milionske obaveze prema povjeriocima, institucija koja je nekada kontrolisala kvalitet gradnje i planirala razvoj gradova završila je u likvidaciji.

Vlada Republike Srpske je još u septembru 2021. godine donijela odluku o prestanku rada ove javne ustanove. U sudskim dokumentima navodi se da osnivač „više nema interesa za vođenje poslova“.

Nakon toga Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske 12. novembra 2021. godine podnosi prijedlog za otvaranje redovne likvidacije, dok sud postupak zvanično otvara 4. februara 2022. godine.

Međutim, prije likvidacije pokušano je i otvaranje stečaja. Tu dolazi do pravnog obrta koji je dodatno zakomplikovao cijeli slučaj. Vrhovni sud Republike Srpske donio je rješenje kojim je praktično zabranjeno vođenje klasičnog stečajnog postupka nad ovom javnom ustanovom.

Sud je zauzeo stav da se nad Institutom može voditi isključivo redovna likvidacija, u skladu sa Zakonom o sistemu javnih službi.

Imovine nema dovoljno ni za dio dugova

Likvidacioni upravnik je nakon pregleda dokumentacije priznao 5.525.194 KM potraživanja, dok je osporeno nešto više od 639.000 KM.

Ali najveći problem tek tada postaje vidljiv, jer se pokazalo da Institut nema dovoljno imovine da pokrije ni približno sve obaveze.

„Likvidacioni upravnik je predložio da se nakon regulisanja imovinsko-pravnih odnosa objekta izvrši unovčenje i formira likvidaciona masa, jer je odlukom Vrhovnog suda RS ukinuta mogućnost vođenja stečajnog postupka, iako je imovina kojom likvidacioni dužnik raspolaže manja od utvrđenih obaveza“, navodi se u odgovoru Okružnog privrednog suda za BL portal.

Praktično, plan je da se prvo proda ono što je ostalo od imovine Instituta i naplate eventualna potraživanja, a tek nakon toga će biti jasno koliki iznos nedostaje za potpuno namirenje povjerilaca.

Tada bi na red mogla doći Republika Srpska kao osnivač ustanove.

„Nakon toga bi trebalo uputiti poziv predlagaču, odnosno Republici Srpskoj, da izvrši uplatu tačno definisanog iznosa nedostajuće likvidacione mase na račun likvidacionog dužnika“, navodi sud.

Drugim riječima, ukoliko prodaja imovine ne bude dovoljna, milionska razlika mogla bi završiti na teret budžeta Republike Srpske.

Lokacija koja danas vrijedi pravo bogatstvo

Posebnu težinu cijeloj priči daje činjenica da je Institut godinama raspolagao izuzetno vrijednom državnom imovinom na dvije atraktivne lokacije u Banjaluci, u centru grada i u Obilićevu.

Iako se danas u javnosti uglavnom govori o zaraslom kompleksu u Obilićevu, značajan dio priče vezan je i za objekat u Ulici Save Mrkalja 16, koji se formalno vodi kao sjedište ustanove.

Upravo taj objekat ima posebnu istoriju. Tokom burnog stečajnog postupka Urbanističkog zavoda Republike Srpske, dok je još bio u većinskom privatnom vlasništvu, Vlada Republike Srpske je krajem 2011. godine na javnoj licitaciji kupila kompletnu imovinu i zgradu Zavoda za 4,25 miliona KM kako bi urbanističku djelatnost vratila pod direktnu kontrolu države.

Nakon toga je formiran Institut za urbanizam, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske, u koji su integrisani imovina, kadrovi i funkcije tadašnjeg Urbanističkog zavoda i Instituta za ispitivanje materijala i konstrukcija RS.

Prema aktuelnim podacima iz katastra, parcela od 1.076 kvadratnih metara u Ulici Save Mrkalja i danas se vodi kao vlasništvo Republike Srpske, odnosno Vlade RS.

Sa druge strane Vrbasa nalazi se drugi, mnogo veći i operativno važniji kompleks, laboratorije i tehnički pogoni u Obilićevu, u Ulici Jasenovačkih logoraša 4a, oko kojih danas ubrzano niču nove višespratnice i stambeno-poslovni kompleksi.

Upravo zbog toga se među upućenima već dugo spekuliše da bi vrijednost obje lokacije mogla imati ključnu ulogu u cijelom postupku likvidacije. Ipak, prije eventualne prodaje potrebno je riješiti imovinsko-pravne odnose, što dodatno usporava proces koji traje već više od četiri godine.

Likvidacioni upravnik Goran Radivojac nije želio komentarisati slučaj za BL portal.

Tek kada svi povjerioci budu namireni i završe se sve radnje u postupku, sud će donijeti rješenje o zaključenju likvidacije i Institut za urbanizam, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske biće izbrisan iz registra poslovnih subjekata.

Tako će i zvanično nestati institucija koja je nekada planirala razvoj gradova i kontrolisala kvalitet gradnje širom Republike Srpske, a danas iza sebe ostavlja zarasle objekte, milionske dugove i račun koji bi na kraju mogli platiti građani.