Naglasak na postu, miru i opraštanju: U danima pred nama očekujemo Badnji dan i Božić, a ovo su stvari koje do tada treba da izbjegavate

Pravoslavni vjernici Božić slave 7. januara, a dani koji mu prethode u narodu se često opisuju kao završna priprema – i duhovna i porodična.

U tom periodu naglasak je na postu, miru u kući, odlasku u crkvu, praštanju i dobrim djelima, dok Badnji dan i Badnje veče uvode u samu božićnu radost.

Dani do Božića: kako izgleda posljednja nedjelja pripreme:

Do 5. januara: završnica posta i “mir u kući”

U prvim danima januara, vjernici koji poste ulaze u završnicu Božićnog posta, koji traje do 6. januara. Post se, prema crkvenom učenju, ne svodi samo na jelovnik, već podrazumjeva i uzdržavanje od svađe, ogovaranja, pretjerivanja, kao i više molitve i milosrđa.

U praksi, mnogi tada “pojačaju” disciplinu: češće se sprema posna hrana, izbjegavaju se teške proslave, a u kući se dogovara ko šta radi za Badnji dan i Božić – od nabavke badnjaka do pripreme česnice i božićne trpeze.

6. januar: Badnji dan – posljednji i najstroži dan posta

Badnji dan se obilježava uoči Božića i u tradiciji je snažno vezan za badnjak, po kome je i dobio ime. U mnogim krajevima se badnjak seče ili nabavlja ujutru. U gradovima se često preuzima u crkvi, gdje se uveče organizuje i zajedničko nalaganje badnjaka.

Za Badnji dan se u izvorima o postu posebno naglašava strožiji režim – uobičajeno “na vodi”. Večera je posna, a smisao dana je bdenje i priprema za praznik.

Badnje veče: badnjak, slama i posna trpeza

Badnje veče je porodično veče. Ukućani se okupljaju, a u mnogim domovima se unosi badnjak, ponegde i slama kao simbol podsećanja na Hristovo rođenje u jaslama. Običaji se razlikuju po kraju, ali ideja je slična – dom se “priprema” da dočeka Božić.

Na trpezi su najčešće posna jela (pasulj, riba, suvo voće, orasi), a večera je bez raskoši. Poenta je u zajedništvu, a ne u “meniju”.

7. januar: Božić – česnica, položajnik i pozdrav

Na Božić se u mnogim kućama mijesi česnica – pogača u koju se stavlja novčić, a zatim se lomi među ukućanima. Ko dobije novčić, u narodnom vjerovanju ima “sreću i napredak” tokom godine.

Poseban običaj je položajnik (negdje položnik) – prva muška osoba koja uđe u kuću na Božić. Uz čestitanje i simbolično “džaranje” vatre da bude zdravlja i napretka, prenosi Krstarica.

Uobičajen božićni pozdrav je:

Hristos se rodi

Vaistinu se rodi.