ISKUSTVA ČERNOBILJA I FUKUŠIME: ŠTA SE DOGAĐA KADA STRUKA BUDE IGNORISANA

Katastrofa u Černobilju 1986. godine i havarija u Fukušimi 2011. predstavljaju dva istorijska primjera kako kombinacija tehničkih slabosti, loših odluka i zanemarivanja upozorenja struke može dovesti do posljedica koje prevazilaze granice država i generacija.

U slučaju Černobilja, lanac pogrešnih odluka, izvođenje eksperimenta u neadekvatnim uslovima i konstrukcijske slabosti reaktora doveli su do eksplozije i nekontrolisanog oslobađanja ogromnih količina radioaktivnih materijala. Posljedice su bile: trajno zagađenje velikih teritorija, raseljavanje stotina hiljada ljudi, dugoročni zdravstveni efekti i ekonomska šteta koja se mjeri desetinama milijardi dolara, a posljedice koje se osjećaju i danas.

Fukušima je pokazala da ni tehnološki najrazvijenije zemlje nisu imune na katastrofu ako se bezbjednosni rizici potcijene. Iako je uzrok bio prirodna katastrofa, ključni problem nastao je usljed nedovoljne zaštite sistema hlađenja i nedostatka adekvatnih rezervnih rješenja. Rezultat je bio topljenje jezgra reaktora, masovno ispuštanje radioaktivne vode i dugotrajna kontaminacija morske i kopnene sredine.

Zašto je Zaporoška nuklearna elektrana poseban i potencijalno opasniji slučaj

Zaporoška nuklearna elektrana predstavlja najveći nuklearni objekat u Evropi, sa više reaktora tipa VVER-1000, ogromnim količinama nuklearnog goriva u aktivnim zonama i bazenima za istrošeno gorivo. Za razliku od Černobilja i Fukušime, ovdje se radi o nuklearnoj elektrani smještenoj u zoni aktivnog vojnog sukoba, što samo po sebi predstavlja bezbjednosni presedan bez presedana u savremenoj istoriji.

Najopasniji scenariji u slučaju Zaporožja ne podrazumijevaju nužno trenutnu eksploziju reaktora, već:

• prekid ili degradaciju sistema hlađenja usljed oštećenja infrastrukture,

• gubitak spoljnog napajanja električnom energijom,

• oštećenje bazena sa istrošenim gorivom,

• ili kombinaciju tehničkih problema i ljudskog faktora u uslovima produženog stresa i neizvjesnosti.

U takvim okolnostima, čak i manja greška ili tehnički kvar mogu dovesti do pregrijavanja gorivnih sklopova, topljenja jezgra ili ispuštanja radioaktivnih materija u atmosferu i vodotokove. Posebno zabrinjava činjenica da bi eventualni incident u Zaporožju imao regionalne i kontinentalne posljedice, zahvatajući velike dijelove Evrope, Crno more i sliv Dnjepra.

Pouka iz istorije

Černobilj i Fukušima nisu bili „nesrećni slučajevi“, već rezultat sistema koji je zanemario upozorenja stručnjaka. Upravo zato današnja upozorenja naučne zajednice, uključujući i ona sadržana u dokumentima Nacionalne akademije nauka Ukrajine, ne smiju biti ignorisana.

U nuklearnoj energetici ne postoji „mali rizik“, već postoji samo rizik koji je na vrijeme spriječen ili katastrofa koja se desila prekasno.